HSG Nedir? Rahim Filmi Nasıl Çekilir ve Ağrılı mıdır?

HSG neyi gösterir?

Histerosalpingografi, rahim boşluğuna ince bir kanülle kontrast madde verilerek röntgen görüntüleri alınmasıdır. Kontrast madde rahim boşluğunu doldurur, ardından tüplerden ilerleyerek karın boşluğuna dağılır. Alınan görüntüler iki temel bilgiyi verir: rahim boşluğunun şekli ve tüplerin geçirgen olup olmadığı.

Bu iki bilgi, infertilite değerlendirmesinin erken basamaklarında istenir. NICE CG156 gibi kılavuzlar, tüplerin değerlendirilmesini kısırlık araştırmasının temel bileşenlerinden biri olarak tanımlar; çünkü tüplerdeki bir tıkanıklık tedavi planını doğrudan değiştirir.

Zamanlama neden bu kadar önemli?

İnceleme, adet kanaması bittikten sonra ve yumurtlamadan önceki pencerede yapılır; uygulamada bu, yaklaşık siklusun altıncı ile onbirinci günlerine denk gelir. Bu zamanlamanın iki ayrı gerekçesi vardır ve ikisi de önemlidir.

Birincisi görüntü kalitesidir. Adet sonrasında endometrium incedir; kalın bir iç zar, gerçekte olmayan dolgu kusurları izlenimi verebilir ve yorumu güçleştirir. İkincisi güvenliktir: yumurtlamadan önceki dönemde gebelik olasılığı bulunmadığı için, olası bir gebeliğin röntgen ışınına ve kontrast maddeye maruz kalması önlenir.

İşlem nasıl uygulanır?

İnceleme jinekolojik muayene pozisyonunda başlar. Spekulum yerleştirilir, rahim ağzı temizlenir ve ince bir kanül rahim ağzından içeri yerleştirilir. Ardından kontrast madde yavaşça verilirken röntgen görüntüleri alınır. Kontrastın rahim boşluğunu doldurması, tüplere geçmesi ve karın boşluğuna dağılması ayrı ayrı görüntülenir.

İşlem birkaç dakikada tamamlanır. Alınan görüntüler radyoloji tarafından raporlanır ve sonuç kısırlık değerlendirmesinin bütünü içinde yorumlanır.

Ağrı konusunda dürüst beklenti nedir?

Bu, incelemeyle ilgili en çok merak edilen konudur ve gerçekçi bir yanıt hak eder. Kanül yerleştirilirken basınç hissi olur. Asıl duyum, kontrast madde verildiği anda ortaya çıkar ve çoğu kişi bunu adet krampına benzeyen, karnın alt bölümüne yayılan bir his olarak tanımlar.

Bu his çoğunlukla kısa sürelidir; kontrast verilmesi bittiğinde belirgin biçimde azalır. Buna karşın bazı kişilerde şiddetli olabilir. Tüplerin tıkalı olduğu durumlarda basınç artışı nedeniyle ağrının daha belirgin olabileceği bilinmektedir. İşlemden önce ağrı kesici planlanması bu nedenle olağan bir hazırlık adımıdır; hangi ilacın kullanılacağına ve zamanlamasına hekim karar verir.

Sonuç nasıl okunur?

• Tüplerin geçirgen olması: Kontrast maddenin tüplerden geçip karın boşluğuna dağılması, tüplerin açık olduğunu gösterir.
• Tek taraflı tıkanıklık: Bir tüpte geçiş görülmezse diğer tüpün durumu ve genel değerlendirme belirleyici olur.
• Rahim boşluğunda dolgu kusuru: Endometrial polip veya rahim boşluğuna uzanan miyom bu biçimde dikkat çekebilir.
• Rahim şekli farklılıkları: Doğuştan gelen yapısal farklılıklar görüntüde belirgin hâle gelebilir.
• Yapışıklık düşündüren bulgular: Rahim boşluğunda düzensizlikler ek inceleme gerektirebilir.

Yanlış tıkanıklık sonucu neden olur?

Önemli bir sınırlılık, tek bir incelemede saptanan tıkanıklığın her zaman gerçek bir tıkanıklığı yansıtmamasıdır. Tüplerin rahim ağzına yakın bölümündeki kas tabakası, kontrast verilirken kasılabilir ve geçişi geçici olarak engelleyebilir. Bu duruma spazm denir ve gerçek anatomik tıkanıklıkla karışabilir.

Bu nedenle özellikle tek taraflı ve rahim ağzına yakın saptanan tıkanıklıklarda doğrulama gündeme gelebilir. Doğrulama, incelemenin tekrarı ya da laparoskopi sırasında yapılan boya testi ile sağlanabilir.

Hangi bulguları göstermez?

HSG rahim boşluğunun içini ve tüplerin geçirgenliğini gösterir. Rahim duvarının kalınlığını, yumurtalıkları, karın içindeki yapışıklıkları ve endometriozis odaklarını göstermez. Bu bilgiler için ultrason, laparoskopi ya da rahim içini doğrudan gören histeroskopi gibi yöntemler kullanılır.

Aynı biçimde HSG, tüplerin işlevini de göstermez. Bir tüpün açık olması, yumurtayı yakalayıp taşıyabildiği anlamına gelmez. Bu ayrım, önceki enfeksiyon ya da dış gebelik öyküsü olan kişilerde özellikle önemlidir.

İşlem sonrası gebelik oranı gerçekten artar mı?

Bu, alanda uzun süredir tartışılan bir gözlemdir. Bazı çalışmalarda inceleme sonrasındaki aylarda gebelik oranlarında artış bildirilmiştir ve bu etki kılavuzlarda ele alınmaktadır. Mekanizması kesin olarak bilinmemektedir; kullanılan kontrast maddenin türüne ve tüplerin içindeki hafif mekanik etkiye ilişkin açıklamalar öne sürülmüştür.

Bu bilgi bir tedavi vaadi olarak sunulamaz. İnceleme tanısal amaçla istenir; gözlemlenen etki ise belirsizliğini koruyan ikincil bir bulgudur. Kişiye bu etkiden yararlanmak için işlem önerilmez.

İşlem sonrası nelere dikkat edilir?

İlk saatlerde kramp hissi sürebilir; dinlenmek rahatlama sağlar. Bir iki gün süren hafif lekelenme ve kontrast maddeye bağlı akıntı beklenen bulgulardır. Çoğu kişi aynı gün olağan etkinliklerine döner.

Ateş, giderek artan karın ağrısı, kötü kokulu akıntı veya adet kanamasından yoğun kanama gelişirse enfeksiyon açısından beklenmeden değerlendirme gerekir. Bu bulgular nadirdir.

Hangi durumlarda inceleme ertelenir?

İncelemenin ertelendiği durumlar sınırlıdır ancak nettir. Aktif pelvik enfeksiyon ya da belirgin vajinal enfeksiyon varlığında işlem yapılmaz; kontrast maddenin verilmesi enfeksiyonun yukarı doğru yayılmasına yol açabilir. Bu nedenle işlem öncesinde akıntı, ağrı ve ateş sorgulanır ve gerekirse önce tedavi uygulanır.

Gebelik olasılığı bulunduğunda inceleme yapılmaz. Kontrast maddeye ya da iyoda karşı bilinen bir alerji öyküsü varsa değerlendirme buna göre planlanır ve gerekirse farklı bir yöntem tercih edilir. Adet kanaması sürerken çekilen görüntüler yorumlanamayacağı için randevu ertelenir.

HSG yerine kullanılabilecek yöntemler nelerdir?

Tüplerin değerlendirilmesinde tek yöntem HSG değildir. Ultrason eşliğinde tuzlu su ya da köpük oluşturan bir madde verilerek yapılan incelemeler, röntgen ışını kullanmadan benzer bilgi sağlayabilir. Laparoskopi sırasında rahim boşluğuna boya verilerek yapılan test ise tüplerin geçirgenliğini doğrudan gösterir ve aynı seansta karın içi yapıların değerlendirilmesine imkân verir.

Her yöntemin görebildiği ve göremediği bulgular farklıdır. Röntgen temelli inceleme rahim boşluğunun ayrıntısını iyi gösterirken, laparoskopi karın içi yapışıklıklar ve endometriozis konusunda bilgi verir. Seçim; öyküye, daha önce yapılmış incelemelere ve hangi bilginin gerçekten gerektiğine göre yapılır.

Sonuç tedavi planını nasıl değiştirir?

Tüplerin geçirgen olduğu ve rahim boşluğunun olağan bulunduğu durumlarda aşılama tedavisi gibi seçenekler gündeme gelebilir. Her iki tüpte de tıkanıklık saptandığında ise bu yöntemler etkisiz kalacağından tüp bebek seçeneği öne çıkar. Rahim boşluğunda polip ya da miyom gibi bir bulgu saptanırsa, tedavi öncesinde bunun giderilmesi tartışılır.

Bu nedenle inceleme tek başına bir sonuç değil, plan kuran bir basamaktır. Sonucun diğer tetkiklerle, muayene bulgularıyla ve eşin değerlendirmesiyle birlikte okunması gerekir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel bir öneri yerine geçmez. İncelemenin gerekip gerekmediği, ne zaman yapılacağı ve sonucun ne anlama geldiği kişiye göre değişir. Kendi durumunuz için bir kadın hastalıkları ve doğum hekimiyle görüşmeniz uygun olur.