HPV Nedir? Bulaşma Yolları, Belirtileri ve Aşısı

HPV tam olarak nedir?

HPV, İngilizce human papillomavirus ifadesinin kısaltmasıdır. Tek bir virüs değil, iki yüzden fazla tipi tanımlanmış bir virüs ailesidir. Bu tiplerin bir bölümü el ve ayaklarda görülen sıradan siğillerden sorumludur; yaklaşık kırk kadarı ise genital bölge ve boğaz mukozasına yerleşir.

Virüs, deri ve mukozanın en alt hücre tabakasına yerleşir ve hücrenin kendi çoğalma düzenini kullanarak varlığını sürdürür. Bu nedenle kanda dolaşan bir mikrop gibi davranmaz; kan testiyle aranmaz, doku örneğinde aranır.

Yüksek riskli ve düşük riskli tipler

Bu ayrım, sayfanın en önemli bilgisidir çünkü hastaların çoğu iki grubu birbirine karıştırır.

• Düşük riskli tipler: Genital siğillere yol açan tiplerdir. Rahatsız edici ve tekrarlayıcı olabilirler, ancak kanser gelişimiyle ilişkilendirilmezler.
• Yüksek riskli tipler: Görünür bir lezyon oluşturmadan mukozada sessizce kalabilen tiplerdir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonuyla ilişkilidir.

Yani siğili olan bir kişide kanser riski otomatik olarak artmaz; buna karşılık hiç siğili olmayan bir kişide yüksek riskli tip taşınıyor olabilir. Riski belirleyen görünen lezyon değil, virüsün tipi ve kalıcılığıdır.

HPV nasıl bulaşır?

Bulaş, virüsü taşıyan deri veya mukoza ile doğrudan temasla gerçekleşir. Vajinal, anal ve oral temas bulaş yollarıdır; tam birleşme olmadan da genital bölgeler arasındaki temas yeterli olabilir. Bulaş için karşı tarafta görünür bir siğil bulunması gerekmez.

Prezervatif kullanımı riski belirgin biçimde azaltır fakat temas eden bölgelerin tamamını örtmediği için koruma kısmi kalır. Havuz, tuvalet ve ortak eşya gibi yollarla bulaş, genital tipler için gösterilmiş bir aktarım yolu değildir.

HPV belirtileri nelerdir?

Enfeksiyonların büyük çoğunluğu tamamen sessizdir. Belirti verdiğinde en tipik bulgu genital siğillerdir.

• Genital siğiller: Dış genital bölgede, perine veya anüs çevresinde, ten renginde, tek tek ya da karnabahar görünümünde kabarıklıklar.
• Kaşıntı veya tahriş hissi: Siğillerin bulunduğu bölgede zaman zaman görülebilir.
• Temas sonrası lekelenme: Rahim ağzındaki değişikliklerle ilişkili olabilir ve her zaman HPV kaynaklı değildir.
• Anormal akıntı: Genellikle başka bir nedenden kaynaklanır; ayırıcı tanı için vajinal enfeksiyonlar başlığı gözden geçirilmelidir.

Rahim ağzındaki erken hücresel değişiklikler ağrı, akıntı veya kanama yapmaz. Bu sessizlik, taramanın neden şikâyete değil takvime bağlı yapıldığını açıklar.

Virüs kendiliğinden temizlenir mi?

Evet ve bu, hastalığın kuralıdır. Sağlıklı bir bağışıklık sistemi, yeni edinilmiş bir HPV enfeksiyonunun büyük bölümünü genellikle bir ila iki yıl içinde baskılar ve saptanamaz düzeye indirir. Bu sürece klirens denir.

Klirensi zorlaştıran etkenler tanımlanmıştır: sigara kullanımı, bağışıklığı baskılayan hastalıklar ve ilaçlar, uzun süreli eşlik eden enfeksiyonlar. Bu nedenle sigaranın bırakılması, HPV pozitif bir kişide üzerinde durulan somut ve kanıta dayalı bir adımdır.

Kalıcılık, aynı yüksek riskli tipin ardışık testlerde yıllarca saptanmaya devam etmesidir. Hücresel değişiklik ve kanser riskini yaratan da tek bir karşılaşma değil, işte bu kalıcılıktır.

HPV nasıl saptanır?

Kadınlarda değerlendirme rahim ağzı taraması üzerinden yürür. Smear testi hücrelerdeki değişikliği gösterirken, HPV testi virüsün yüksek riskli tiplerinin varlığını araştırır. İkisinin birlikte kullanıldığı yaklaşım ko-test olarak adlandırılır ve tarama takvimi bu sonuçlara göre belirlenir. Ayrıntılı takvim için smear ve HPV tarama takvimi yazısı okunabilir.

Tarama sonucunda anlamlı bir bulgu varsa, rahim ağzı büyütmeli bir cihazla incelenir ve gerekirse doku örneği alınır; bu işlem kolposkopi olarak adlandırılır. Genital siğiller ise çoğunlukla jinekolojik muayene sırasında gözle tanınır ve ayrıca test gerektirmez.

HPV tedavisi var mıdır?

Virüsün kendisini vücuttan uzaklaştıran bir ilaç bulunmamaktadır. Tedavi, virüsün yol açtığı değişikliklere yöneliktir.

• Siğillerde: Yerel uygulanan ilaçlar, kriyoterapi, koterizasyon veya cerrahi çıkarım kullanılır. Bu yöntemler dokuyu ortadan kaldırır, virüsü değil; tekrarlama olağandır.
• Rahim ağzı değişikliklerinde: Düşük dereceli değişiklikler çoğunlukla izlenir çünkü kendiliğinden gerileme olasılığı yüksektir. Yüksek dereceli değişikliklerde ise ilgili doku alanının çıkarılmasına yönelik işlemler gündeme gelir.
• Sessiz enfeksiyonda: Lezyon yoksa tedavi edilecek bir hedef de yoktur; yapılan şey belirlenen aralıklarla izlemdir.

Bitkisel karışımlar, vitamin yüklemeleri ve vajinal uygulamalarla virüsün temizlendiğini gösteren güvenilir bir kanıt bulunmamaktadır.

Aşı kimlere ve kaç doz uygulanır?

HPV aşısı koruyucu bir aşıdır; var olan enfeksiyonu tedavi etmez. Dünya Sağlık Örgütü, aşının cinsel temas başlamadan önceki dönemde, ergenlik çağının erken yıllarında uygulanmasını temel hedef olarak tanımlar. ACOG, aşının hem kız hem erkek çocuklarda uygulanmasını ve belirli bir yaşa kadar geç kalınmış dozların tamamlanmasını önerir. Doz sayısı, aşının başlandığı yaşa ve bağışıklık durumuna göre değişir; bu nedenle şema hekim tarafından kişiye göre belirlenir.

Daha ileri yaşta ve cinsel yaşamı başlamış kişilerde aşının sağladığı yarar daha sınırlıdır, çünkü karşılaşılmış tipler için koruma sağlamaz. Yine de karşılaşılmamış tipler açısından değerlendirme yapılabilir.

Aşı olan kişi taramadan muaf mıdır?

Hayır. Mevcut aşılar yüksek riskli tiplerin tamamını kapsamaz. Bu nedenle aşılanmış kişilerde de yaşa göre belirlenmiş rahim ağzı kanseri taraması sürdürülür. Sağlık Bakanlığı ulusal kanser tarama programı, rahim ağzı taramasını belirli yaş aralığında ve belirli sıklıkta yürütülen bir halk sağlığı uygulaması olarak tanımlar.

Erkeklerde HPV

Erkeklerde HPV için kabul görmüş bir rutin tarama testi bulunmamaktadır. Değerlendirme, görünür lezyonların muayenesiyle yapılır. Virüs erkeklerde genital siğillere, daha seyrek olarak penis, anüs ve boğaz bölgesi kanserlerine zemin hazırlayabilir. Bu nedenle erkeklerin aşılanması hem kendi sağlıkları hem de toplumsal dolaşımın azaltılması açısından önerilmektedir.

Partnerin değerlendirilmesi

Uzun süreli birliktelikte HPV saptanması, yakın zamanda yeni bir bulaş olduğu anlamına gelmez. Virüs yıllarca sessiz kalabildiği için enfeksiyonun ne zaman edinildiğini belirlemek çoğu durumda mümkün değildir. Bu bilgi, ilişki içinde gereksiz suçlamaların önüne geçtiği için klinik olarak önemlidir.

Partner için önerilen yaklaşım, görünür lezyon varsa değerlendirme yaptırmak ve aşı açısından uygunluğunu hekimiyle konuşmaktır. Erkek partnerde rutin HPV testi yapılması standart bir uygulama değildir.

Gebelikte HPV ve doğum

Gebelik döneminde bağışıklık yanıtındaki değişiklik nedeniyle siğiller büyüyebilir veya sayıca artabilir; doğumdan sonra çoğu kez kendiliğinden geriler. Tedavi kararı, lezyonun boyutu ve konumuna göre verilir ve bazı yerel ilaçlar gebelikte kullanılmaz.

Rahim ağzı taramasında saptanan değişikliklerin ileri incelemesi gebelikte de yapılabilir; ancak doku çıkarımına yönelik işlemler, zorunlu olmadıkça doğum sonrasına ertelenir. Doğum şekli HPV nedeniyle değil, doğum kanalını ilgilendiren ayrı bir engel varsa değişir.

Tanı sonrası izlem

İzlem, tarama sonucunun türüne ve saptanan HPV tipine göre kurgulanır. Bazı durumlarda bir yıl sonra tekrar test, bazılarında doğrudan ileri inceleme uygun olur. Rahim ağzındaki değişikliklerin gelişimi yıllar sürdüğü için, planlanan kontrol tarihlerine uyulması tedaviden daha belirleyicidir.

İzlem sırasında akıntı, kanama düzeninde değişiklik veya kontrol takviminde belirsizlik ortaya çıkarsa, bir sonraki randevuyu beklemek yerine iletişime geçilerek değerlendirme zamanı öne alınabilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel değerlendirmenin yerine geçmez. Test sonuçlarınızın ne anlama geldiğini ve size uygun izlem aralığını bir hekimle birlikte değerlendirmeniz gerekir.