Yumurtalık Kisti Nedir? Belirtileri ve Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Yumurtalık kisti nedir?

Yumurtalık, her siklusta içinde yumurta hücresi taşıyan foliküllerin geliştiği bir organdır. Bu gelişim sürecinin doğası gereği over dokusu içinde düzenli olarak sıvı dolu yapılar oluşur. Bir yapının kist olarak adlandırılması, belirli bir boyutu aşması ve ultrasonda sınırlı bir kesecik olarak görülmesi anlamına gelir.

Bu nedenle kist kelimesi tek başına bir hastalık adı değildir. Aynı kelime, kendiliğinden kaybolacak olağan bir folikül yapısını da, cerrahi gerektirebilecek bir kitleyi de tanımlayabilir. Değerlendirmede asıl soru kistin var olup olmadığı değil, hangi tipte olduğudur. Folikül kavramının kendisi için folikül başlığına bakılabilir.

Fonksiyonel kist ve neden en sık görülen tip olduğu

Fonksiyonel kistler doğrudan yumurtlama döngüsüyle ilişkilidir ve üreme çağındaki kadınlarda en sık rastlanan tiptir.

• Folikül kisti: Olgunlaşan folikül çatlamaz ve büyümeye devam ederse oluşur. Genellikle belirti vermez.
• Korpus luteum kisti: Yumurtlamadan sonra geride kalan yapının içine sıvı ya da kan dolmasıyla gelişir. Adet gecikmesine ve tek taraflı ağrıya yol açabilir.

Bu kistlerin büyük bölümü bir ila üç siklus içinde kendiliğinden küçülür ve kaybolur. Bu nedenle ilk saptandıklarında olağan yaklaşım cerrahi değil, belirli bir aralıkla ultrasonun tekrarlanmasıdır. Yumurtlama süreciyle ilgili arka plan için ovulasyon sayfası okunabilir.

Dermoid kist nedir?

Dermoid kist, tıp dilinde matür kistik teratom olarak adlandırılır. Embriyonel dönemden kalan çok yönlü hücrelerden köken alır ve bu nedenle içinde yağ dokusu, kıl, kıkırdak ya da diş benzeri yapılar bulunabilir. Ultrasondaki görünümü çoğu zaman ayırt edicidir.

Klinik açıdan üç özelliği önemlidir: iyi huyludur, kendiliğinden kaybolmaz ve yavaş da olsa büyüme eğilimindedir. Boyutu arttıkça yumurtalığın kendi ekseni etrafında dönme olasılığı artar. Cerrahi kararı bu nedenle yalnızca bugünkü şikâyete değil, torsiyon riskine ve hastanın yaşına da bakılarak verilir.

Diğer kist tipleri

• Endometrioma: Endometriozisin yumurtalık içindeki karşılığıdır; halk arasında çikolata kisti denir. Ayrıntılar endometriozis sayfasındadır.
• Kistadenom: Yumurtalık yüzey dokusundan köken alan, seröz veya müsinöz içerikli iyi huylu kistlerdir. Belirgin boyutlara ulaşabilirler.
• Teka lutein kistleri: Yüksek hormon düzeyleriyle ilişkilidir; yumurtalık uyarımı ve bazı gebelik durumlarında görülür.
• Polikistik over görünümü: Bu bir kist değildir. Yumurtalıkta çok sayıda küçük folikülün dizilmesini tanımlar ve polikistik over sendromu tanısı yalnızca bu görünüme dayanılarak konmaz.

Yumurtalık kisti belirtileri

Kistlerin önemli bir bölümü hiçbir belirti vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrasonda rastlantısal olarak saptanır. Belirti verdiğinde en sık görülenler şunlardır:

• Tek taraflı künt ağrı: Kasık bölgesinde, zaman zaman ortaya çıkan basınç veya dolgunluk hissi.
• Siklusla ilişkili ağrı: Yumurtlama dönemine denk gelen kısa süreli ağrı.
• Adet düzeninde değişiklik: Gecikme, ara kanama veya kanama miktarında değişim.
• Basınç bulguları: Büyük kistlerde sık idrara çıkma, kabızlık veya karında dolgunluk.
• İlişkide ağrı: Özellikle derin ağrı biçiminde.

Ne zaman acilen başvurmak gerekir?

Ani başlayan, şiddetli ve tek taraflı kasık ağrısı, bulantı kusmayla birlikte olduğunda iki durumu düşündürür: over torsiyonu ve kist rüptürü.

Over torsiyonu, yumurtalığın kendi bağları üzerinde dönerek kan akımının kesilmesidir. Doku canlılığının korunabilmesi zamana bağlıdır; bu nedenle beklemek uygun değildir. Kist rüptürü ise kistin yırtılmasıdır; çoğu olguda kendiliğinden geriler, ancak kanama miktarı fazlaysa tansiyon düşüklüğü ve bayılma hissi ortaya çıkabilir. Her iki tabloda da doğru davranış aynı gün acil servise başvurmaktır.

Yumurtalık kisti kaç santimden sonra tehlikelidir?

Bu, hastaların en sık sorduğu sorudur ve dürüst yanıtı şudur: tek bir tehlikeli santim değeri yoktur. Boyut değerlendirmenin yalnızca bir bileşenidir.

Karar şu ögelerin birlikte yorumlanmasıyla verilir:

• Ultrason görünümü: Kistin duvar kalınlığı, içindeki bölmeler, katı alanlar ve kanlanma özellikleri. Bu değerlendirme IOTA ölçütleri ve O-RADS gibi yapılandırılmış sistemlerle standartlaştırılmıştır.
• Menopoz durumu: Menopoz sonrası dönemde fonksiyonel kist beklenmediğinden yaklaşım daha temkinlidir.
• Şikâyet: Ağrı, basınç bulguları ve yaşam kalitesindeki etkilenme.
• Zaman içindeki davranış: Küçülen bir kist ile büyüyen bir kist aynı biçimde ele alınmaz.
• Aile öyküsü: Over ve meme kanseri öyküsü değerlendirmeyi etkileyebilir.

CA 125 testi ne işe yarar, ne işe yaramaz?

CA 125 kanda ölçülen bir belirteçtir ve sık yanlış anlaşılır. En önemli iki nokta şudur: bu test genel toplumda bir tarama testi değildir, ve premenopozal kadınlarda özgüllüğü düşüktür.

Aşağıdaki iyi huylu durumların hepsi CA 125 düzeyini yükseltebilir: endometriozis, miyom, pelvik enfeksiyon, adet dönemi, gebelik, karaciğer hastalıkları ve karın içi iltihabi süreçler. Bu nedenle tek başına bir CA 125 sonucu ne kanser tanısı koydurur ne de dışlar. Test, ultrason bulgularıyla birlikte ve menopoz durumu göz önüne alınarak yorumlanır. Ayrıntılı bilgi CA 125 sayfasındadır.

Kistin izlemi

İzlem, çoğu fonksiyonel kistte tercih edilen yaklaşımdır ve belirli aralıklarla yapılan ultrason muayenesine dayanır. İlk kontrolün zamanlaması genellikle bir sonraki siklusun erken dönemine denk getirilir, çünkü fonksiyonel kistler bu dönemde kaybolmuş olur. Kist küçüldüyse ya da kaybolduysa ileri tetkike gerek kalmaz. Değişmediyse veya büyüdüyse tipi yeniden tanımlanır. İzlem sürecinde jinekolojik muayene bulguları da karar sürecine katılır.

Ne zaman ameliyat gerekir?

Cerrahi, her kistte değil belirli durumlarda gündeme gelir:

• Şüpheli ultrason bulguları: Katı alanlar, kalın bölmeler veya artmış kanlanma.
• Kendiliğinden kaybolmayan kistler: Dermoid kist, endometrioma ve kistadenomlar.
• Devam eden şikâyet: Yaşam kalitesini bozan ağrı veya basınç bulguları.
• Torsiyon veya rüptür: Acil koşullarda.
• Menopoz sonrası kompleks kist: Daha temkinli bir yaklaşım gerektirir.

Cerrahi çoğunlukla laparoskopi yöntemiyle yapılır. Amaç mümkün olduğunca yumurtalık dokusunu korumaktır; ancak her cerrahi bir miktar sağlıklı doku kaybı riski taşır ve bu, gebelik planı olan kişilerde kararın bir parçasıdır.

Kist doğurganlığı ve gebeliği etkiler mi?

Fonksiyonel kistler doğurganlığı etkilemez. Endometriomalar ise yumurtalık rezervini azaltabilir; ayrıca tekrarlanan kist cerrahileri rezerv üzerinde ek bir yük oluşturur. Bu nedenle gebelik planı olan kişilerde cerrahi kararı, kistin bugünkü etkisi ile cerrahinin olası maliyeti karşılaştırılarak verilir. Gebelik sırasında saptanan kistlerin çoğu ilk üç ayda kendiliğinden geriler ve izlemle yönetilir.

Kist oluşumunu engelleyen bir yöntem

Fonksiyonel kistler yumurtlamanın olağan bir sonucu olduğundan, yumurtlamayı baskılayan hormonal yöntemler yeni fonksiyonel kist gelişimini azaltabilir. Buna karşılık bu yöntemler var olan bir kisti eritmez ve dermoid kist ya da endometrioma gelişimini önlemez. Adet düzenindeki değişikliklerin ayrı bir başlık altında değerlendirilmesi gerekebilir; bkz. adet düzensizliği.

Yumurtalık kisti çoğu durumda iyi huylu ve izlemle yönetilebilen bir bulgudur. Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; kendi ultrason bulgularınızın, yaşınızın ve şikâyetlerinizin nasıl yorumlanacağı ancak sizi değerlendiren bir hekimle görüşülerek belirlenebilir.