Rahim Sarkması Nedir? Belirtileri ve Tedavi Seçenekleri

Pelvik organ sarkması nedir?

Rahim, mesane, vajen ve kalın barsağın son bölümü karın boşluğunun tabanında bir arada durur. Bu organları yerinde tutan yapı, kaslardan, bağlardan ve destek dokularından oluşan pelvik tabandır. Bu destek zayıfladığında organlar aşağı doğru yer değiştirir ve vajen içine doğru kabarır. Bu tabloya pelvik organ prolapsusu, halk arasında ise sarkma denir.

Kavramı doğru yerleştirmek için iki noktayı vurgulamak gerekir. Birincisi, sarkma bir organ hastalığı değil bir destek sorunudur. İkincisi, iyi huylu bir durumdur; kansere dönüşmez ve yaşamı tehdit eden bir hastalık değildir. Bu bilgi, konuyu konuşmayı erteleyen birçok kadın için belirleyicidir.

Sarkmanın gelişim nedenleri

Pelvik taban desteği, yıllar içinde birikimli olarak zayıflar. Tek bir olay değil, birden fazla etkenin üst üste gelmesi belirleyicidir.

• Doğum öyküsü: Vajinal doğum sayısı, doğum sırasındaki zorlanma ve iri bebek doğurmak destek dokularını etkileyebilir. Konuya ilişkin genel çerçeve normal doğum sayfasında ele alınmıştır.
• Menopoz: Östrojen düzeyinin düşmesi doku esnekliğini ve dayanıklılığını azaltır; bkz. östrojen.
• Yaş: Destek dokularındaki değişim yaşla birlikte ilerler.
• Karın içi basıncını artıran durumlar: Kronik kabızlık ve ıkınma, uzun süren öksürük, ağır kaldırmayı gerektiren işler.
• Fazla kilo.
• Geçirilmiş pelvik cerrahi: Rahmin alınması sonrasında vajen tepesinin desteği zayıflayabilir.
• Bağ dokusu özellikleri: Ailesel yatkınlık ve bazı bağ dokusu hastalıkları.

Sarkma hangi bölümlerde görülür?

Değerlendirme, vajenin üç ayrı bölümü üzerinden yapılır. Bu kompartman mantığı, hangi organın hangi duvardan kabardığını tanımlar ve tedavi planını doğrudan belirler.

• Ön duvar (sistosel): Mesanenin vajen ön duvarına doğru yer değiştirmesidir. İdrarı tam boşaltamama hissi, sık idrara çıkma ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu görülebilir.
• Arka duvar (rektosel): Kalın barsağın son bölümünün vajen arka duvarına doğru kabarmasıdır. Dışkılama güçlüğü ve boşaltma için parmakla destekleme ihtiyacı tipik bulgudur.
• Apikal bölüm: Rahmin ya da rahim alınmışsa vajen tepesinin aşağı inmesidir. Uterin prolapsus ve vajen kubbe sarkması bu grupta yer alır.
• Enterosel: İnce barsak kıvrımlarının vajen tepesine doğru inmesidir; genellikle apikal sorunla birlikte bulunur.

Bir kişide birden fazla kompartman aynı anda etkilenebilir ve bu, cerrahi planlamayı değiştiren önemli bir ayrıntıdır.

Rahim sarkması belirtileri

• Vajende kabartı ya da top hissi: En özgül bulgudur ve elle fark edilebilir.
• Aşağı doğru baskı ve dolgunluk: Gün ilerledikçe ve ayakta kalındıkça artar, uzanınca hafifler.
• Bel ve kasık bölgesinde ağırlık hissi.
• İdrar şikâyetleri: Tam boşaltamama, kesik kesik idrar yapma, sık idrara çıkma ya da idrar kaçırma; bkz. idrar kaçırma.
• Dışkılama güçlüğü: Boşaltmayı tamamlayamama ve destekleme ihtiyacı.
• Cinsel yaşamda güçlük: Rahatsızlık hissi ve beden algısıyla ilgili zorlanma.
• Sürtünmeye bağlı bulgular: İlerlemiş olgularda dışarı çıkan dokuda tahriş, akıntı ve kanama.

Şikâyetlerin gün içinde değişkenlik göstermesi, sarkmayı diğer pelvik ağrı nedenlerinden ayıran karakteristik bir özelliktir.

Tanı nasıl konur ve POP-Q ne demektir?

Tanının temeli muayenedir. Jinekolojik muayene sırasında sarkma hem dinlenme durumunda hem de ıkınma sırasında değerlendirilir; çünkü sarkmanın gerçek boyutu ancak ıkınma sırasında ortaya çıkar. Muayenenin ayakta yapılması gerekebilir.

POP-Q, uluslararası kabul görmüş bir evreleme sistemidir ve sarkmanın ölçülebilir biçimde tanımlanmasını sağlar. Ölçüm, kabaran noktanın himen düzlemine göre konumuna dayanır ve dört evre tanımlar:

• Evre 1: Sarkma vajen içinde, himen düzleminin belirgin biçimde üzerindedir.
• Evre 2: Sarkma himen düzlemine yakındır.
• Evre 3: Sarkma himen düzleminin dışına belirgin biçimde çıkmıştır.
• Evre 4: Tam sarkma; organ tümüyle dışarıdadır.

Evrelemenin sınırını bilmek gerekir: evre ile şikâyet her zaman orantılı değildir. Evre 2 bir sarkmada belirgin şikâyet olabilirken, daha ileri bir evrede şikâyet sınırlı kalabilir. Bu nedenle tedavi kararı evreye değil, kişinin yaşam kalitesindeki etkilenmeye göre verilir. NICE NG123 kılavuzu bu hasta merkezli yaklaşımı vurgular.

Gerekebilecek ek tetkikler

Sarkma tanısı için görüntüleme çoğu olguda gerekmez. Ek değerlendirme, eşlik eden sorunlar varsa gündeme gelir:

• İdrar tahlili: Enfeksiyon şüphesinde.
• İdrar sonrası kalan miktarın ölçümü: Boşaltma güçlüğü tarif edildiğinde.
• Ürodinamik değerlendirme: İdrar kaçırma ile sarkmanın birlikte bulunduğu ve cerrahi planlanan seçilmiş olgularda.
• Barsak işlevlerinin değerlendirilmesi: Dışkılama güçlüğü belirgin olduğunda.

Ameliyatsız seçenekler

Bu bölüm, sayfanın en önemli düzeltmesini içerir: sarkma her zaman ameliyat gerektirmez. Ameliyatsız seçenekler gerçek ve etkili yaklaşımlardır.

• İzlem: Şikâyet yaratmayan düşük evre sarkmalarda geçerli bir seçenektir. Belirli aralıklarla değerlendirme yapılır.
• Pelvik taban kas eğitimi: Doğru kas grubunun düzenli çalıştırılması, düşük evrelerde şikâyetleri azaltabilir ve ilerlemeyi yavaşlatmaya katkı sağlayabilir. Eğitimin bir uzman gözetiminde öğrenilmesi önemlidir; kasların yanlış çalıştırılması sık karşılaşılan bir sorundur.
• Peser: Vajen içine yerleştirilen ve sarkan organları destekleyen silikon bir cihazdır. Ölçü seçimi kişiye göre yapılır ve düzenli aralıklarla kontrol gerekir. Cerrahi istemeyen, cerrahi için uygun olmayan ya da doğum planı bulunan kadınlarda önemli bir seçenektir.
• Yaşam tarzı düzenlemeleri: Kabızlığın giderilmesi, ıkınmadan kaçınılması, kilo yönetimi, kronik öksürüğün tedavisi ve ağır kaldırma tekniklerinin gözden geçirilmesi.
• Bölgesel östrojen tedavisi: Menopoz sonrası dönemde doku kalitesini destekleyebilir; kullanım kararı hekim tarafından verilir. Menopoz sayfasında bu dönemin genel değişiklikleri ele alınmıştır.

Cerrahi ne zaman gündeme gelir?

Cerrahi, şikâyetler yaşam kalitesini belirgin biçimde bozduğunda ve ameliyatsız yöntemler yeterli olmadığında gündeme gelir. Karar verilirken kişinin yaşı, genel sağlık durumu, doğum planı, cinsel yaşam beklentileri ve hangi kompartmanların etkilendiği birlikte değerlendirilir.

Cerrahi yaklaşımlar iki grupta toplanır. Onarım cerrahileri, zayıflamış destek dokularının kendi dokularla güçlendirilmesini amaçlar ve vajinal ya da karından yapılabilir. Apikal sarkmada vajen tepesinin uygun bir yapıya askıya alınması işlemin temel parçasıdır. Kapatma cerrahileri ise vajen kanalının daraltılmasına dayanır ve cinsel yaşamını sürdürmeyi planlamayan, seçilmiş hastalarda değerlendirilir.

Rahmin alınması bazı olgularda cerrahinin parçası olabilir; ancak histerektomi tek başına sarkmayı çözmez. Asıl sorun destek dokularının zayıflığı olduğundan, tepe desteğinin ayrıca sağlanmaması durumunda ilerleyen yıllarda tepe sarkması görülebilir. Bu, cerrahi planlamada sık gözden kaçan bir noktadır.

Ameliyat sonrası ne beklenmelidir?

İyileşme döneminde ağır kaldırmadan, ıkınmaktan ve karın içi basıncını artıran etkinliklerden belirli bir süre kaçınılması istenir. Bu sürenin uzunluğu yapılan işleme göre değişir ve cerrahi ekip tarafından belirtilir.

Beklentilerin gerçekçi kurulması önemlidir. Cerrahi sonrasında şikâyetlerde belirgin azalma beklenir; buna karşılık sarkma zaman içinde yineleyebilir ve idrar ya da barsak şikâyetlerinin tümü her hastada düzelmeyebilir. Bu bilgiler ameliyat öncesinde açıkça konuşulmalıdır.

Sarkma önlenebilir mi?

Tümüyle önleyen bir yöntem yoktur; ancak birikimli yükü azaltan yaklaşımlar tanımlanmıştır. Doğum sonrası dönemde pelvik taban kas eğitimine başlanması, kronik kabızlığın giderilmesi, sigaranın bırakılarak öksürüğün azaltılması, kilo yönetimi ve ağır kaldırırken karın içi basıncını artırmayan tekniklerin öğrenilmesi bu kapsamdadır.

Bu önlemler her durumda koruma sağlamaz, ancak destek dokularının maruz kaldığı yükü azaltır ve şikâyetlerin ortaya çıkışını geciktirebilir.

Bu konuyu konuşmak neden ertelenir?

Pelvik organ sarkması, sıklığına karşın en geç dile getirilen jinekolojik şikâyetlerden biridir. Bunun nedenlerinden biri, şikâyetlerin yaşlanmanın kaçınılmaz bir parçası sanılmasıdır; bir diğeri konunun mahremiyet algısıdır. Oysa sarkma tanımlanabilir, evrelendirilebilir ve birçok seçenekle yönetilebilen bir durumdur.

Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır. Sizin şikâyetlerinizin hangi kompartmanla ilişkili olduğu ve hangi yaklaşımın uygun olacağı ancak muayene sonrasında bir hekimle görüşülerek belirlenebilir. Şikâyetleriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa değerlendirme için başvurmanız uygun olur.