Adet Düzensizliği Nedir? Nedenleri ve Ne Zaman Araştırılır?

Adet düzensizliği ne demektir?

Adet döngüsü, beyin, yumurtalıklar ve rahim arasındaki hormonal iletişimin sonucudur. Bu zincirin herhangi bir halkasındaki değişiklik kanamanın zamanına, süresine veya miktarına yansır. Adet düzensizliği bu nedenle tek bir hastalık değil, çok sayıda nedenin ortak dışavurumudur.

Değerlendirmede dört ölçüt kullanılır: kanamanın sıklığı, düzenliliği, süresi ve miktarı. Bir kadında bunlardan yalnızca biri değişmiş olabilir; örneğin düzenli aralıkla gelen ama çok yoğun bir kanama da anormal kabul edilir.

Normal bir adet döngüsü nasıl tanımlanır?

Aşağıdaki değerler bir hedef değil, normal kabul edilen banttır. Bant dışına çıkmak tek başına hastalık anlamına gelmez; değerlendirmeyi başlatır.

Ölçüt	Normal bant	Bant dışı tanım	Kaynak çerçevesi
Döngü aralığı	21–35 gün	35 günden uzun: seyrek; 21 günden kısa: sık	FIGO / ACOG
Kanama süresi	2–7 gün	8 gün ve üzeri uzamış kabul edilir	FIGO / ACOG
Düzenlilik	Sikluslar arası fark birkaç gün	Aylar arasında belirgin oynama	FIGO
Miktar	Günlük yaşamı kısıtlamayan	Yaşam kalitesini bozan kanama	NICE NG88

Ergenliğin ilk yıllarında ve menopoz öncesi geçiş döneminde döngülerin bu bandın dışında seyretmesi beklenen bir durumdur, çünkü her iki dönemde de yumurtlama düzenli değildir.

FIGO PALM-COEIN çerçevesi

Uluslararası kabul gören FIGO PALM-COEIN çerçevesi, üreme çağındaki kadınlarda anormal kanamanın nedenlerini iki ana grupta toplar. Bu ayrım pratikte önemlidir, çünkü ilk grup görüntüleme ile saptanabilen yapısal nedenlerdir, ikinci grup ise yapısal olmayan nedenlerdir.

• Yapısal nedenler: Polip, adenomyozis, miyom ve rahim iç tabakasının hücresel değişiklikleri. Bunlar ultrason, histeroskopi veya doku örneklemesiyle gösterilebilir.
• Yapısal olmayan nedenler: Pıhtılaşma bozuklukları, yumurtlama bozuklukları, rahim iç tabakasının kendi düzenindeki sorunlar, tıbbi girişim ve ilaçlara bağlı nedenler ve henüz sınıflandırılamayan durumlar.

Bu çerçeve, hekimin hangi testi neden istediğini anlaşılır kılar: yapısal nedenler görüntülemeyle, yapısal olmayan nedenler öykü ve kan tetkikleriyle araştırılır.

En sık karşılaşılan nedenler

• Yumurtlama bozuklukları: Polikistik over sendromu bu grubun en sık nedenidir.
• Tiroit hastalıkları: Hem az hem fazla çalışan tiroit kanama düzenini bozar; TSH bu nedenle erken istenen bir testtir.
• Prolaktin yüksekliği: Adetlerin seyrekleşmesine veya kesilmesine yol açabilir; ayrıntısı hiperprolaktinemi sayfasındadır.
• Yapısal nedenler: Miyom ve endometrial polip özellikle yoğun ve uzamış kanamalarda öne çıkar.
• Ağırlık ve enerji dengesi: Hızlı kilo kaybı, düşük vücut ağırlığı, yoğun spor ve yeme bozuklukları hipotalamik düzeyde adeti durdurabilir.
• İlaçlar: Hormonal yöntemler, bazı psikiyatri ilaçları ve kan sulandırıcılar kanama düzenini etkiler.

Amenore ne anlama gelir?

Amenore, adet kanamasının hiç olmamasıdır ve iki başlıkta incelenir.

• Primer amenore: Beklenen yaşa gelindiği hâlde ilk adetin hiç görülmemiş olması. Değerlendirmede ergenlik bulgularının gelişip gelişmediği, kromozomal nedenler ve üreme organlarının yapısal gelişimi araştırılır.
• Sekonder amenore: Daha önce adet gören bir kadında kanamanın belirli bir süre boyunca kesilmesi. Üreme çağında ilk düşünülmesi gereken neden gebeliktir; ardından emzirme dönemi, hipotalamik nedenler, prolaktin yüksekliği, tiroit hastalıkları, PKOS ve erken yumurtalık yetmezliği gelir.

Rahim içine yapılan işlemler sonrasında oluşan yapışıklıklar da adetin kesilmesine yol açabilir ve bu tablo histeroskopi ile değerlendirilir.

Oligomenore ve seyrek adetler

Oligomenore, döngü aralığının otuz beş günün üzerine çıkması, yani adetlerin seyrekleşmesidir. Çoğu zaman yumurtlamanın düzensizleşmesini yansıtır. Bu tabloda kanama, olduğunda beklenenden yoğun ve uzun olabilir, çünkü rahim iç tabakası daha uzun süre östrojen etkisinde kalmıştır.

Seyrek adetlerin uzun sürmesi, yumurtlama düzeninin bozulmasının yanı sıra rahim iç tabakasının korunması açısından da değerlendirilir. Bu nedenle bu tabloyu yalnızca gebelik planlayan kadınların sorunu saymak yanlıştır.

Ara kanama ve lekelenme

Ara kanama, beklenen adet dönemi dışında görülen kanama veya lekelenmedir. Sık görülen nedenler şunlardır:

• Yumurtlama kanaması: Döngünün ortasında, kısa süren hafif lekelenme.
• Hormonal yöntem uyumu: Yeni başlanan yöntemlerin ilk aylarında ara kanama beklenen bir durumdur.
• Polip ve miyom: Özellikle rahim boşluğuna doğru büyüyen lezyonlar.
• Rahim ağzı kaynaklı nedenler: İlişki sonrası tekrarlayan kanama, rahim ağzının ayrıca incelenmesini gerektirir.
• Enfeksiyonlar: Rahim ağzı ve iç zar enfeksiyonları kanama düzenini bozabilir.

Yoğun adet kanamasının değerlendirilmesi

NICE NG88 kılavuzunun yaklaşımı, kanamanın miktarını ölçmeye çalışmak yerine kadının yaşamını ne ölçüde kısıtladığını temel almaktır. Bu, hastanın anlattığını nesnel bir ölçüte tercih eden bilinçli bir seçimdir.

Değerlendirmede pratik göstergeler kullanılır: koruma ürününün bir saat içinde dolması, iri pıhtı gelmesi, gece uyanarak değiştirme zorunluluğu, ürünlerin iki katına çıkarılması. Kansızlık açısından tam kan sayımı ve demir depoları incelenir; uzun süren yoğun kanamada demir eksikliği tabloya sessizce eşlik eder.

Ne zaman değerlendirme gerekir?

• Düzensizliğin üç ay ve üzerinde sürmesi.
• Adet aralığının sürekli olarak yirmi bir günden kısa veya otuz beş günden uzun olması.
• Sekiz günü aşan kanamalar.
• İlişki sonrası tekrarlayan kanama.
• Adet dışı dönemde tekrarlayan lekelenme.
• Kansızlık bulgularının eşlik etmesi.
• Menopozdan sonra herhangi bir kanama.

Bu bulgulardan biri sürüyorsa, bir sonraki siklusu beklemek yerine randevu için iletişime geçilmesi uygun olur.

Hangi tetkikler istenir?

İnceleme öykü ve muayeneyle başlar; kanama günlüğü tutulması tanıya en çok katkı sağlayan basit araçtır. Üreme çağındaki her kadında ilk adım gebelik olasılığının dışlanmasıdır.

Sonrasında sıklıkla tam kan sayımı, ferritin, tiroit hormonları ve prolaktin istenir. Yumurtalık işlevini değerlendirmek için siklusun belirli günlerinde FSH ölçülebilir. Ultrason, rahim ve yumurtalıkların yapısal değerlendirmesi için temel yöntemdir; rahim boşluğuna yönelik ayrıntı gerektiğinde histeroskopi kullanılır.

Tedavi neye göre planlanır?

Tedavi tek bir şemayla ilerlemez; nedene, kadının yaşına, kansızlık olup olmadığına ve gebelik isteğine göre belirlenir.

• Yapısal neden varsa: Polip veya rahim boşluğuna büyüyen miyom saptandığında bunların çıkarılması kanama düzenini doğrudan etkiler.
• Yumurtlama bozukluğu varsa: Hormonal düzenleme hem kanamayı öngörülebilir kılar hem de rahim iç tabakasını korur.
• Kansızlık varsa: Demir eksikliğinin yerine konması, kanama tedavisiyle eş zamanlı yürütülür.
• Gebelik isteği varsa: Öncelik yumurtlamanın sağlanmasıdır; hormonal baskılama bu durumda uygun bir seçenek değildir.

Adet düzensizliği doğurganlığı etkiler mi?

Düzensiz sikluslar çoğu zaman yumurtlamanın düzensizliğini yansıtır ve bu, gebe kalma süresini uzatabilir. Ancak düzensiz adet görmek gebe kalınamayacağı anlamına gelmez; yumurtlama beklenmedik zamanlarda gerçekleşebildiği için korunmasız ilişkide gebelik olasılığı sürer.

Gebelik denemesi belirli bir süreyi aştığında değerlendirme, kanama düzeniyle sınırlı kalmaz ve infertilite başlığındaki tetkik sırası izlenir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel değerlendirmenin yerine geçmez. Kendi adet düzeninizdeki değişikliğin nedenini ve gerekip gerekmediğini bir hekimle birlikte değerlendirmeniz gerekir.