Tüp Bebek Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Embriyo transferi, teknik olarak birkaç dakika süren bir işlemdir. Onu izleyen iki hafta ise sürecin en uzun hissedilen bölümüdür. Bu dönemde yapılanların sonucu ne kadar değiştirdiği sorusu, tedavi gören hemen herkesin sorduğu sorudur ve cevabı, yaygın inanışın aksine oldukça sadedir: davranışların bu dönemdeki etkisi sanıldığından çok daha küçüktür.

Transfer sonrası yatak istirahati gerekli mi?

Bu, konunun en net cevaplı başlığıdır. Embriyo transferinden sonra yatak istirahatinin gebelik şansını artırdığı gösterilmemiştir. Yapılan çalışmalar, hareketsiz kalmanın bir üstünlük sağlamadığını ortaya koymuştur; bazı çalışmalarda uzun süreli istirahatin daha iyi sonuç vermediği bildirilmiştir. Kılavuzlar bu nedenle rutin yatak istirahatini önermez. İşlemin kendisi, zamanlaması ve taze ile dondurulmuş transfer arasındaki fark embriyo transferi sayfasında anlatılmaktadır.

Bunun altında yatan biyoloji de açıklayıcıdır: embriyo, rahim boşluğunda yerçekimiyle yerinden oynayacak biçimde durmaz. Rahim boşluğu, ön ve arka duvarı birbirine değen kapalı bir aralıktır. Ayağa kalkmak, yürümek ya da tuvalete gitmek embriyonun düşmesine yol açmaz.

Hareketsizliğin kendi riski var mı?

Vardır. Uzun süreli hareketsizlik, damar içinde pıhtı oluşma riskini artıran bilinen bir etkendir. Yumurtalık uyarımı sonrası dönemde östrojen düzeylerinin yüksek olması bu riski zaten bir miktar artırır. Dolayısıyla günlerce yatakta kalmak yalnızca yararsız değil, kendi başına bir sorun kaynağı olabilir. Olağan hareket düzeyi, bu açıdan da tercih edilir.

Bu dönemde neler yapılmaz?

Kısıtlanan başlıklar azdır ve çoğu mantıklı gerekçelere dayanır:

• Ağır kaldırma ve yüksek şiddetli spor: Yumurtalıklar uyarım sonrası büyümüş olabilir; ani ve şiddetli hareketler over torsiyonu açısından tercih edilmez.
• Sıcak su banyosu, sauna ve hamam: Vücut ısısını belirgin yükselten uygulamalardan bu dönemde kaçınılır.
• Sigara ve alkol: Gebelik olasılığı nedeniyle kullanılmaz.
• Hekime bildirilmemiş ilaç ve bitkisel ürün kullanımı: Etkileşim olasılığı nedeniyle uygun değildir.

Bunların dışındaki günlük yaşam, çalışmak ve yürüyüş dahil, genellikle sürdürülür.

Bu kısıtlamaların ortak özelliği, tutunmayı korumakla değil, uyarım sonrası dönemin kendi riskleriyle ilgili olmalarıdır. Bu ayrımın bilinmesi, listenin gereksiz biçimde uzatılmasını önler; her yeni öneri, hangi riski azalttığı sorulmadan kabul edilmemelidir.

Cinsel ilişki konusunda ne söyleniyor?

Bu konuda kanıt sınırlıdır ve merkezler arasında uygulama farkı vardır. Kısıtlamanın gerekçesi tutunmanın engellenmesi değil; büyümüş yumurtalıklar, rahim kasılmaları ve enfeksiyon endişesidir. Uygulanan protokole ve o siklustaki bulgulara göre değişebileceği için karar, tedaviyi yürüten hekime bırakılmalıdır.

İki haftalık bekleme döneminde hissedilenler ne anlama gelir?

Bu dönemin en yorucu tarafı, belirtileri okumaya çalışmaktır. Gerçek şu ki bu belirtilerin neredeyse tamamı luteal destek olarak kullanılan progesteronun beklenen etkileridir:

• Karında kramp ve dolgunluk hissi
• Göğüslerde hassasiyet ve şişlik
• Yorgunluk ve uyku hali
• Hafif lekelenme
• Bulantı ve iştah değişikliği

Bu belirtiler gebelik olsa da olmasa da görülebilir; olmaması da bir şey göstermez. Belirti okumak üzerinden sonuç tahmin etmeye çalışmak, bu iki haftayı gereksiz biçimde ağırlaştırır.

Neden planlanan tarihten önce test yapılmaması isteniyor?

İki ayrı yanılma kaynağı vardır. Yumurtalama zamanlamasında kullanılan hCG içeren ilaç, vücutta bir süre kalır ve idrar testini yalancı pozitif yapabilir. Öte yandan gerçek bir gebelikte de beta-hCG düzeyi başlangıçta düşüktür ve erken bakılan bir idrar testi bunu yakalamayabilir; bu da yalancı negatif sonuç verir.

Bu iki hata, aynı hafta içinde birbiri ardına yaşanabilir ve sonuç ne olursa olsun ciddi bir duygusal yük yaratır. Karar, planlanan tarihte yapılan kan beta-hCG ölçümüyle verilir; çoğu zaman bu ölçümün belirli aralıklarla tekrarlanması da gerekir.

Hangi belirtiler gecikmeden bildirilmelidir?

Bu dönemin gerçek uyarı işaretleri, belirti okumaktan tamamen farklı bir listedir:

• Karın şişkinliğinin hızla artması, kilonun günler içinde belirgin biçimde artması
• Nefes darlığı, yatarken zorlanma
• İdrar miktarında belirgin azalma
• Bulantı ve kusmanın sıvı almayı engellemesi
• Şiddetli ve tek taraflı karın ağrısı
• Yoğun, pıhtılı kanama; ateş; bayılma hissi

İlk dört madde, ACOG tarafından tanımlanan ovaryan hiperstimülasyon sendromu tablosunun bulgularıdır ve bu tablo yumurtalık uyarımı sonrası dönemin bilinen bir komplikasyonudur. Şiddetli tek taraflı ağrı over torsiyonunu ya da dış gebelik olasılığını akla getirir; ikincisi tüp bebek gebeliklerinde de görülebilir.

Luteal destek neden kullanılıyor?

Yumurta toplama işlemi sırasında folikülleri destekleyen hücrelerin bir bölümü uzaklaştığı için, rahim iç tabakasını gebeliğe hazır tutan progesteron desteği dışarıdan verilir. Bu destek tedavi planına göre belirlenen süre boyunca sürdürülür. Kullanım biçimi ve süresi hekimin belirlediği bir konudur; kişinin kendi kararıyla erken bırakması uygun değildir.

Beslenme, sıvı alımı ve bağırsak düzeni

Tutunmayı artırdığı gösterilmiş özel bir yiyecek yoktur. Ancak bu dönemde iki pratik başlık vardır. Birincisi, progesteron kabızlık yapabilir; lifli beslenme ve yeterli sıvı alımı ıkınmayı azaltır. İkincisi, uyarım sonrası şişkinlik varsa sıvı alımının kısıtlanmaması, aksine sürdürülmesi önemlidir. İnternette dolaşan özel karışımlar ve rejimler için kanıt yoktur; bu konu kanıta dayalı olmayan yöntemler yazısında ele alınmıştır.

Sonuç olumsuz olursa ne olur?

Test negatif geldiğinde luteal destek genellikle kesilir ve birkaç gün içinde kanama başlar. Bir sonraki adımın ne olacağı, o siklusun ayrıntıları değerlendirildikten sonra planlanır; bekletme süresi, dondurulmuş embriyo bulunup bulunmadığına ve kadının durumuna göre değişir. Birden fazla denemenin sonuçsuz kalması ayrı bir değerlendirme başlığıdır ve tekrarlayan tüp bebek başarısızlığı yazısında anlatılmıştır.

Sonuç olumluysa izlem nasıl sürer?

Beta-hCG yükselişi uygun seyrediyorsa, birkaç hafta sonra ultrasonografi ile gebelik kesesi ve kalp atımı değerlendirilir. Bu aşamadan sonra süreç, gebelik takibi düzenine geçer. Yardımcı üreme tedavisiyle elde edilen gebeliklerde çoğul gebelik ve dış gebelik olasılığının bir miktar daha yüksek olması nedeniyle, erken dönem ultrasonografisi ihmal edilmez.

Bu dönemin ruhsal yükü nasıl hafifletilir?

İki hafta, hiçbir şeyin yapılamadığı ve her şeyin beklendiği bir dönemdir; bu yapı kaygıyı besler. Günlük düzeni sürdürmek, sürekli belirti aramaktan uzaklaşmak, sonucu bekleyen kişilerle sürekli karşılaştırma yapmamak ve gerektiğinde ruh sağlığı desteği almak işe yarar. Sürecin öncesine ilişkin hazırlık başlıkları tüp bebek öncesi hazırlık yazısında toplanmıştır; sorular için iletişim sayfası kullanılabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Transfer sonrası dönemde yapılacak düzenlemeler ve ilaç kullanımı, tedaviyi yürüten hekimin talimatlarına göre belirlenmelidir.