Spiral Nedir? Çeşitleri, Takılması ve Yan Etkileri

Rahim içi araç nedir?

Rahim içi araç, gebelikten korunmak amacıyla rahim boşluğuna yerleştirilen küçük bir cihazdır. Halk arasında spiral olarak adlandırılır. Cihaz hekim tarafından takılır ve yerinde kaldığı sürece kullanıcıdan günlük bir işlem beklemez; bu özelliği, kullanıma bağlı hata olasılığını azaltır.

Yöntem, uzun süreli ancak geri döndürülebilir korunma seçenekleri arasında yer alır. Cihaz çıkarıldıktan sonra doğurganlık kısa sürede geri döner. Doğum kontrol yöntemleri arasında değerlendirilirken bu iki özellik belirleyici olur.

Bakırlı ve hormonlu sistemler nasıl ayrılır?

Bu ayrım, sayfanın en pratik bilgisidir çünkü iki tür adet kanaması üzerinde birbirinin tersi etkiler gösterir.

• Bakırlı sistem: Hormon içermez. Bakır iyonları rahim içi ortamı değiştirerek sperm hareketini ve döllenmeyi engeller. Adet kanamasını uzatabilir ve yoğunlaştırabilir; ağrı da artabilir.
• Hormon salan sistem: Rahim içine düşük düzeyde levonorgestrel salar. Endometrium inceldiği için kanama çoğunlukla azalır; bazı kullanıcılarda adet kanaması belirgin biçimde hafifler.

Bu farklılık, seçimi doğrudan belirler. Zaten yoğun adet kanaması olan bir kişide bakırlı sistem şikâyetleri artırabilirken, hormonlu sistem hem korunma sağlar hem de kanamayı azaltabilir.

Hangi durumlarda tedavi amacıyla da kullanılır?

Hormon salan rahim içi sistem yalnızca korunma yöntemi değildir. NICE NG88, ağır adet kanamasının yönetiminde bu sistemi öncelikli seçenekler arasında sayar. Adet düzensizliği ve ağır kanama nedeniyle başvuran kişilerde, kanamanın nedeni araştırıldıktan sonra bu seçenek değerlendirilir.

Benzer biçimde adenomyozis ve ağrılı adet dönemlerinde de kullanımı gündeme gelebilir. Bu kullanımlar, cerrahi seçenekler değerlendirilmeden önce denenen basamaklardandır ve karar bulgulara göre verilir.

Uygulama nasıl yapılır?

Uygulamadan önce öykü alınır, muayene yapılır ve gebelik bulunmadığından emin olunur. İşlem jinekolojik muayene pozisyonunda yapılır. Spekulum yerleştirilir, rahim ağzı temizlenir ve rahim boşluğunun derinliği ölçülür. Cihaz ince bir yerleştirici içinde rahim boşluğuna ilerletilir ve serbest bırakılır. Cihazın ipleri rahim ağzından vajinaya uzanacak biçimde kısaltılır.

İşlem çoğunlukla beş ile on dakika sürer. Uygulamanın adet döneminde ya da hemen sonrasında yapılması, rahim ağzının bu dönemde daha açık olması nedeniyle tercih edilebilir.

Takılırken ne hissedilir?

Rahim ağzından geçiş sırasında ve cihaz yerleştirilirken adet krampına benzeyen bir his olur. Bu his çoğu kişide kısa sürelidir; bazı kişilerde ise belirgin olabilir. Daha önce doğum yapmamış kişilerde rahim ağzı daha dar olduğundan rahatsızlık daha fazla hissedilebilir.

İşlem öncesinde ağrı kesici planlanması olağan bir hazırlık adımıdır. Uygulamadan sonra baş dönmesi ve terleme gibi bulgular gelişebileceğinden kısa süre oturarak dinlenmek önerilir.

Yan etkiler nelerdir?

İlk aylarda kanama düzeninde değişiklik en sık görülen yan etkidir ve türe göre farklı seyreder. Bakırlı sistemlerde kanama artabilir, hormonlu sistemlerde düzensiz lekelenme sık görülür ve zamanla azalır.

Diğer yan etkiler arasında kramp, sırt ağrısı ve hormonlu sistemlerde baş ağrısı, göğüs hassasiyeti ve akne gibi hormona bağlı şikâyetler sayılabilir. Hormon salınımı rahim içine yönelik olduğu için kandaki hormon düzeyi düşüktür; buna karşın bazı kişilerde sistemik belirtiler bildirilmiştir.

Ciddi ancak nadir sorunlar hangileridir?

• Perforasyon: Cihazın rahim duvarını delmesi nadirdir; çoğunlukla uygulama sırasında gelişir ve çıkarılması için girişim gerekir.
• Yer değiştirme ve atılma: Cihaz aşağı kayabilir ya da dışarı atılabilir; bu en sık ilk aylarda görülür ve korunmanın sürmediği anlamına gelir.
• Enfeksiyon: Riskteki görece artış uygulamayı izleyen ilk haftalarla sınırlıdır. Bu nedenle bu dönemde ateş ve kötü kokulu akıntı yakından izlenir; vajinal enfeksiyonlar açısından değerlendirme yapılır.
• Gebelik oluşması: Nadirdir; ancak gerçekleştiğinde gebeliğin rahim içinde olup olmadığının ivedilikle değerlendirilmesi gerekir.

Ne kadar süre kalabilir?

Cihazın rahimde kalabileceği en uzun süre türüne göre değişir ve üretici tarafından belirlenir. Bu süre bakırlı ve hormonlu sistemlerde aynı değildir; aynı kategoride yer alan farklı cihazlar arasında da farklılık vardır.

Bu nedenle burada tek bir yıl sayısı vermek doğru olmaz. Uygulama sırasında hangi cihazın kullanıldığı ve süresi kayda geçirilir; kullanıcıya yazılı olarak verilir. Değiştirme veya çıkarma zamanı bu kayda göre planlanır.

Cihaz nasıl çıkarılır?

Çıkarma işlemi muayene sırasında yapılır; vajinada duran ipler tutularak cihaz çıkarılır. İşlem çoğunlukla takılmadan daha kısa sürer ve kısa süreli bir kramp hissedilebilir. İpler görünmüyorsa cihazın yeri önce ultrasonla belirlenir; bazı durumlarda histeroskopi ile çıkarma gerekebilir.

Gebelik planlandığında cihazın çıkarılmasıyla birlikte korunma sona erer ve doğurganlık kısa sürede geri döner.

İpler neden ve nasıl kontrol edilir?

Cihazın ipleri, yerinde olup olmadığının basit bir göstergesidir. İplerin nasıl kontrol edileceği uygulama sonrasında anlatılır. İpin hissedilmemesi, alışılmıştan uzun hissedilmesi ya da cihazın kendisinin ele gelmesi değerlendirme gerektirir.

Bu durumlarda ek bir korunma yöntemi kullanılması ve başvurulması istenir. Değerlendirme çoğunlukla kısa bir muayene ve ultrasonla tamamlanır.

Rahim içi araç nasıl etki eder?

İki türün etki mekanizması farklıdır. Bakırlı sistemlerde bakır iyonları rahim içi ortamı değiştirir; sperm hareketi bozulur ve döllenme engellenir. Hormon salan sistemlerde ise rahim ağzı salgısı koyulaşır, rahim iç zarı incelir ve bazı kullanıcılarda yumurtlama kısmen baskılanır.

Her iki türde de temel etki döllenmenin önlenmesi düzeyindedir. Bu nedenle yöntem bir gebelik sonlandırma aracı değildir; koruma, gebelik oluşmadan önceki aşamada sağlanır. Bu ayrım sık sorulan ve yanlış bilinen bir konudur.

İlk aylarda neler beklenmelidir?

Uygulamayı izleyen ilk üç ay, kanama düzeninin oturduğu dönemdir ve beklentinin baştan doğru kurulması gerekir. Hormonlu sistemlerde bu dönemde günlerce süren düzensiz lekelenme sık görülür; birçok kişi bu nedenle yöntemden erken vazgeçer. Oysa lekelenme zamanla azalır ve kanama çoğunlukla hafifler.

Bakırlı sistemlerde ise ilk aylarda kanamanın daha uzun ve yoğun olması, ağrının artması beklenebilir. Bu şikayetler süregelirse ve yaşam kalitesini etkiliyorsa yöntemin değiştirilmesi konuşulur. Kontrol muayenesinin ilk haftalarda planlanmasının bir nedeni de bu değerlendirmenin yapılabilmesidir.

Kimlerde uygun değildir?

Gebelik, aktif pelvik enfeksiyon, nedeni araştırılmamış rahim kanaması ve rahim boşluğunun yapısını belirgin biçimde bozan durumlar başlıca engellerdir. Dünya Sağlık Örgütü uygunluk ölçütleri, hangi durumlarda yöntemin kullanılabileceğini ayrıntılı biçimde tanımlar ve değerlendirme bu çerçevede yapılır. Jinekolojik muayene ve öykü, bu değerlendirmenin temelini oluşturur.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Hangi korunma yönteminin uygun olduğu; yaş, öykü, kanama düzeni, gebelik planı ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Kendi durumunuz için bir kadın hastalıkları ve doğum hekimiyle görüşmeniz uygun olur.