Prolaktin Nedir?

Süt hormonu adı nereden geliyor?

Prolaktinin başlıca bilinen görevi, doğumdan sonra meme bezlerinde süt üretimini başlatmak ve sürdürmektir. Gebelik boyunca düzeyi kademeli olarak artar, ancak yüksek östrojen ve progesteron süt salınımını frenler; doğumla birlikte bu fren kalkar ve emzirme başlar. Emme uyarısı, hipofizi yeniden uyararak üretimi devam ettirir.

Ancak hormonun etkisi bununla sınırlı değildir. Yüksek prolaktin, hipotalamustan gelen GnRH salınımını baskılayarak FSH ve LH üretimini azaltabilir. Bu da yumurtlamanın seyrekleşmesine ya da durmasına ve estradiol düzeyinin düşmesine yol açabilir. Emzirme döneminde adetlerin bir süre gelmemesinin fizyolojik açıklaması budur.

Salgılanması nasıl düzenlenir?

Vücuttaki çoğu hipofiz hormonundan farklı olarak prolaktin, temel olarak baskı altında tutulur. Hipotalamustan gelen dopamin, sürekli biçimde salınımı frenler. Fren zayıfladığında düzey yükselir. Bu ters düzenleme, dopamin etkisini azaltan bazı ilaçların neden prolaktini yükselttiğini de açıklar.

Ölçüm neden bu kadar kolay yanlış yüksek çıkar?

Prolaktin, kısa süreli uyaranlara hızla yanıt veren bir hormondur. Aşağıdaki durumların her biri, altta yatan bir hastalık olmadan da düzeyi geçici olarak yükseltebilir:

• Stres ve iğne kaygısı: Kan alma sırasındaki gerginlik bile ölçümü etkileyebilir.
• Uyku ve uyanma saati: Düzey uyku sırasında yükselir ve uyandıktan sonraki ilk saatlerde daha yüksek seyreder.
• Egzersiz: Ölçümden kısa süre önce yapılan yoğun fiziksel aktivite yükselmeye yol açabilir.
• Meme uyarımı ve cinsel ilişki: Ölçümden önceki dönemde meme muayenesi ya da uyarım da etkilidir.
• Yemek ve tokluk: Özellikle proteinden zengin bir öğün sonrası ölçümlerde artış bildirilmiştir.

Bu nedenle uygulamada kan örneği, uyanıldıktan birkaç saat sonra, dinlenmiş durumda ve yoğun egzersiz yapılmamış bir günde alınır. Örnek alınmadan önce kısa bir süre oturarak beklemek, iğne kaygısına bağlı yükselmeyi azaltmak için yaygın bir uygulamadır. Tek bir yüksek sonuç, klinik bulgu yoksa genellikle bu koşullara uyularak tekrarlanır.

Sonuç hangi birimde raporlanır?

Durum	Birim	Referans aralığı	Kaynak
Gebe olmayan kadın	ng/mL	Laboratuvarın bildirdiği normal bant	MedlinePlus
Aynı değerin eşdeğer yazımı	µg/L	ng/mL ile sayısal olarak aynıdır	MedlinePlus
Gebelik ve emzirme dönemi	ng/mL	Fizyolojik olarak yükselmiş	MedlinePlus
Erkek	ng/mL	Kadınlara göre daha dar bir bant	MedlinePlus

Referans aralıkları laboratuvara ve ölçüm yöntemine göre değişir; farklı laboratuvarlardan alınan iki sonuç doğrudan karşılaştırılamaz. Aralık bir normal bant tanımıdır, hedef değer değildir ve sonucu klinik tabloyla birlikte yalnızca hekim yorumlar. Birim karışıklığı bu testte nadirdir, çünkü ng/mL ve µg/L sayısal olarak eşdeğerdir; buna karşılık bazı laboratuvarlar mIU/L kullanır ve bu birimdeki sayılar çok daha büyüktür.

Makroprolaktin nedir?

Prolaktin kanda farklı boyutlarda dolaşabilir. Hormonun immünoglobulinlere bağlanmasıyla oluşan büyük moleküllü forma makroprolaktin denir. Bu form biyolojik olarak büyük ölçüde etkisizdir, ancak birçok laboratuvar yöntemi onu da ölçtüğü için sonucu yükseltir. Yani kişi şikâyetsizken sonucun yüksek çıkmasının açıklaması, bir hastalık değil bir ölçüm özelliği olabilir.

Beklenmedik biçimde yüksek ve klinik tabloyla uyuşmayan sonuçlarda, laboratuvardan makroprolaktinin ayrıştırıldığı bir ölçüm istenebilir. Bu adım, gereksiz ileri tetkiklerin önüne geçen basit ve etkili bir kontroldür.

Hangi durumlarda test istenir?

Adetlerin seyrekleşmesi ya da kesilmesi, memeden süt gelmesi, doğurganlık değerlendirmesi ve bazı baş ağrısı ile görme alanı şikâyetlerinin araştırılmasında istenir. Değerlendirme çoğunlukla tek başına yapılmaz; tiroid işlevi de bakılır, çünkü belirgin hipotiroidide artan TRH hipofizi prolaktin salgılaması yönünde uyarabilir. Bu bağlantı TSH sayfasında ayrıca ele alınmıştır. Adet düzenindeki değişikliklerin geniş çerçevesi adet düzensizliği sayfasında bulunur.

Ölçüm siklusun hangi gününde yapılır?

Prolaktin için sabit bir siklus günü kuralı yoktur; belirleyici olan gün değil, ölçüm koşullarıdır. Uygulamada test çoğu zaman diğer hormonlarla birlikte siklusun başında istenir, ancak bu bir zorunluluktan çok kolaylıktır. Muayenenin kapsamı ve hangi testlerin birlikte istendiği jinekolojik muayene sayfasında anlatılmıştır.

Düşük prolaktin bir sorun mudur?

Emzirmeyen bir kişide düşük prolaktin genellikle klinik bir anlam taşımaz ve tek başına araştırılmaz. Yalnızca hipofiz işlevinin bütününün sorgulandığı özel durumlarda, diğer hipofiz hormonlarıyla birlikte değerlendirilir.

Erkeklerde de aynı test istenebilir; bu durumda değerlendirme testosteron düzeyiyle birlikte yürütülür ve ölçüm koşullarına ilişkin kurallar değişmez.

Yüksek sonuçtan sonra ne olur?

Doğrulanmış ve açıklanamayan bir yükseklikte, değerlendirme ilaç öyküsünün gözden geçirilmesi, tiroid işlevinin kontrolü ve gerektiğinde hipofiz görüntülemesi yönünde ilerler. Bu tablonun tanımı, nedenleri ve yönetimi ayrı bir konudur ve hiperprolaktinemi sayfasında ele alınır; bu sayfa hormonun kendisini ve ölçümünü tanımlamakla sınırlıdır.

Bir prolaktin sonucunun anlamı, ölçümün hangi koşullarda alındığı bilinmeden değerlendirilemez. Elinizde beklenmedik bir sonuç varsa, ölçüm koşullarını ve şikâyetlerinizi birlikte gözden geçirmek üzere bir hekime başvurmanız uygun olur.